Skąd biorą się dźwięki w kolanie?
Kolano jest największym stawem w ciele i składa się z kilku przestrzeni wypełnionych płynem stawowym, kilkunastu więzadeł i ścięgien przebiegających nad wyniosłościami kości oraz dwóch powierzchni chrzęstnych, po których ślizga się rzepka. Każda z tych struktur może być źródłem dźwięku i każdy z tych dźwięków ma inny charakter.
Pojedyncze strzelenie bez bólu
Najczęstsze i najmniej groźne. Powstaje, gdy w płynie stawowym przy zmianie ciśnienia tworzą się i pękają pęcherzyki gazu, tak samo jak przy strzelaniu palcami. Zjawisko wymaga kilkunastu minut, aby mogło się powtórzyć, dlatego kolano „strzela” raz po wstaniu z krzesła, a potem przez jakiś czas milczy.
Przeskakiwanie ścięgna lub więzadła
Pasmo biodrowo-piszczelowe przesuwa się nad kłykciem bocznym kości udowej przy każdym zgięciu i wyproście, a ścięgna mięśni tylnej części uda nad kłykciami od tyłu. U osób z napiętymi tkankami to przesuwanie bywa słyszalne jako głuchy trzask lub wyczuwalne jako przeskok. Bez bólu nie wymaga leczenia.
Trzeszczenie, chrupanie lub szuranie przy zginaniu
Drobny, ciągły szmer wyczuwalny dłonią położoną na rzepce podczas przysiadu lub prostowania nogi. Powstaje przy przesuwaniu rzepki po bruździe kości udowej i jest częsty również u osób zdrowych, zwłaszcza po trzydziestce. Gdy towarzyszy mu ból z przodu kolana, wskazuje na podrażnienie lub uszkodzenie chrząstki rzepki.
Trzask z bólem po skręcie
Pojedynczy, głośny dźwięk w momencie urazu, po którym pojawia się obrzęk, to najczęściej uszkodzenie więzadła, łąkotki lub zwichnięcie rzepki. Taki dźwięk jest zawsze sygnałem do diagnostyki.
Kiedy trzeszczenie w kolanie jest niegroźne?
Dźwięk w kolanie można uznać za niegroźny, gdy spełnia wszystkie poniższe warunki: nie towarzyszy mu ból ani w trakcie, ani po aktywności, kolano nie puchnie, ma pełny zakres ruchu, nie blokuje się i nie ucieka, a dźwięk nie pojawił się nagle po urazie. Badania prowadzone na dużych grupach osób pokazują, że trzeszczenie bez bólu występuje u znacznej części zdrowej populacji i samo w sobie nie jest wskazaniem do leczenia ani do ograniczania aktywności.
Warto też wiedzieć, że ciche kolano nie jest celem terapii. Wiele osób po kilku tygodniach ćwiczeń wzmacniających zauważa, że dźwięki ustępują lub są rzadsze, ale to efekt uboczny lepszej pracy mięśni, nie wyznacznik zdrowia stawu. Kolano, które trzeszczy, lecz nie boli i nie puchnie, może być w pełni sprawne.
Kiedy dźwięki w kolanie wskazują na problem z rzepką?
Rzepka jest najczęstszym źródłem trzeszczenia, ponieważ jej tylna powierzchnia ślizga się po kości udowej pod dużym naciskiem. Trzy sytuacje wymagają uwagi.
Pierwsza to trzeszczenie z bólem przy schodzeniu ze schodów, przysiadach i po długim siedzeniu. Taki zestaw objawów wskazuje na zespół bólu rzepkowo-udowego lub chondromalację rzepki, czyli rozmiękanie i strzępienie chrząstki. Dźwięk powstaje wtedy, gdy nierówna powierzchnia chrząstki przesuwa się po kości udowej. Przyczyny i leczenie opisujemy szczegółowo w artykule o chondromalacji rzepki.
Druga to przeskakiwanie rzepki z uczuciem, że „nie jest na swoim miejscu”, zwłaszcza po bocznej stronie kolana. Wskazuje na boczne przyparcie lub niestabilność rzepki, w której rzepka przy zgięciu wysuwa się częściowo z bruzdy i wraca z wyczuwalnym przeskokiem. Jeśli w przeszłości doszło do zwichnięcia rzepki, ten objaw wymaga oceny ortopedy, o czym piszemy w artykule o niestabilności rzepki i jej zwichnięciu.
Trzecia to trzask po przyśrodkowej stronie rzepki przy zginaniu, czasem z bólem i uczuciem przeskakiwania pasma tkanki. Może wskazywać na podrażniony fałd maziówkowy, pozostałość błony maziowej z okresu płodowego, która u części osób grubieje i przeskakuje nad kłykciem kości udowej.
Jakie dźwięki wskazują na inne struktury kolana?
Nie każdy dźwięk pochodzi od rzepki. Głębokie kliknięcie w szparze stawowej po wewnętrznej lub zewnętrznej stronie kolana, zwłaszcza przy skręcie i z bólem, wskazuje na uszkodzenie łąkotki. Uczucie zablokowania, po którym kolano „odskakuje” z trzaskiem, może oznaczać oderwany fragment łąkotki lub chrząstki przemieszczający się w stawie jako ciało wolne. Głuchy trzask po zewnętrznej stronie podczas biegu, z bólem narastającym po określonym dystansie, to typowy obraz zespołu pasma biodrowo-piszczelowego. Z kolei trzeszczenie u osób po sześćdziesiątce, połączone ze sztywnością poranną i bólem przy chodzeniu, wskazuje na zmiany zwyrodnieniowe.
Jak odróżnić niegroźne dźwięki od objawu choroby?
Jeśli dźwięk spełnia choć jedno kryterium z prawej kolumny, warto umówić wizytę u ortopedy lub fizjoterapeuty. Specjalista oceni tor rzepki, przesuwalność, stabilność więzadeł i łąkotki, a w razie potrzeby skieruje na zdjęcie RTG, USG lub rezonans magnetyczny.
Co można zrobić samodzielnie przy trzeszczącym kolanie?
Przy dźwiękach bez bólu nie trzeba robić nic poza utrzymaniem aktywności. Przy trzeszczeniu z lekkim bólem przeciążeniowym i bez objawów alarmowych rozsądny jest prosty plan:
Ogranicz na dwa do trzech tygodni głębokie przysiady, zbieganie i klękanie, zastępując je rowerem, pływaniem lub marszem.
Wzmacniaj mięsień czworogłowy w małym zgięciu kolana oraz mięśnie pośladkowe, które utrzymują kolano w osi.
Rozciągaj pasmo biodrowo-piszczelowe, mięsień czworogłowy i łydki, jeśli przeskakiwanie dotyczy bocznej strony kolana.
Popraw technikę przysiadu i schodzenia ze schodów, prowadząc kolano nad stopą.
Rozważ ortezę stabilizującą rzepkę na czas aktywności, jeśli specjalista potwierdził, że dźwięk pochodzi z nieprawidłowego toru rzepki.
Jeśli ból nie ustępuje po trzech tygodniach, umów wizytę.
Jaka orteza przy problemach z rzepką objawiających się trzeszczeniem?
Orteza nie usuwa dźwięku, ale może poprawić tor rzepki i zmniejszyć docisk na uszkodzony fragment chrząstki w czasie aktywności. Przy trzeszczeniu z bólem rzepkowo-udowym i prawidłowym ustawieniu rzepki stosuje się stabilizator z silikonowym pierścieniem centrującym rzepkę, na przykład Medi Genumedi lub sportowy Genumedi E⁺motion 3.0. Przy przeskakiwaniu rzepki i bocznym przyparciu właściwsza jest orteza korygująca tor z boczną pelotą, taka jak Medi Genumedi PT, Otto Bock Patella Pro 8320N lub DonJoy Reaction Knee Brace. Rozmiar mierzy się przez środek rzepki zgodnie z tabelą producenta, a wyrób nosi do czynności wywołujących objawy. Pełną ofertę znajdziesz w kategorii ortezy na rzepkę, a inne stabilizatory w kategorii ortezy na kolano.
Jakie błędy popełniają osoby z trzeszczącym kolanem?
Pierwszym błędem jest rezygnacja z aktywności z obawy, że dźwięk oznacza zużywanie stawu. Bezruch osłabia mięśnie i pogarsza odżywienie chrząstki, a to właśnie słabe mięśnie są częstą przyczyną nieprawidłowego toru rzepki.
Drugim jest celowe „wystrzeliwanie” kolana przez wielokrotne prostowanie lub skręcanie, aby uzyskać ulgę. Przy niestabilnej rzepce lub uszkodzonej łąkotce taki nawyk może pogłębiać problem.
Trzecim jest ignorowanie dźwięku, któremu towarzyszy obrzęk lub blokowanie, w przekonaniu, że to „tylko trzeszczenie”. Te objawy wskazują na zmiany w stawie, których nie należy odkładać.
Czwartym jest stosowanie suplementów na chrząstkę jako jedynego działania. Brak jest przekonujących dowodów, że same suplementy zmieniają stan chrząstki rzepki, a bez ćwiczeń tor rzepki się nie poprawi.
Najczęściej zadawane pytania
Czy trzeszczenie w kolanie bez bólu jest groźne?
Nie. Trzeszczenie bez bólu, obrzęku i ograniczenia ruchu występuje u znacznej części zdrowych osób i nie wymaga leczenia. Warto obserwować, czy z czasem nie dołączają inne objawy.
Dlaczego kolano trzeszczy przy kucaniu?
Podczas przysiadu rzepka jest mocno dociskana do kości udowej i przesuwa się po jej bruździe, a przy nierównej powierzchni chrząstki lub nieprawidłowym torze rzepki powstaje słyszalne tarcie. Bez bólu jest to zjawisko niegroźne, z bólem wskazuje na przeciążenie stawu rzepkowo-udowego.
Czy strzelanie w kolanie oznacza zwyrodnienie?
Samo strzelanie nie. Zwyrodnienie rozpoznaje się na podstawie bólu, sztywności porannej, ograniczenia ruchu i badań obrazowych, a nie dźwięków. Trzeszczenie u osób starszych w połączeniu z tymi objawami może być jednym z elementów obrazu choroby.
Czy można „wystrzelić” kolano celowo?
Sporadyczne, naturalne strzelenie jest nieszkodliwe, ale celowe, wielokrotne skręcanie i prostowanie kolana w celu uzyskania dźwięku nie jest zalecane, zwłaszcza przy niestabilnej rzepce lub podejrzeniu uszkodzenia łąkotki.
Czy trzeszczenie w kolanie u dziecka jest normalne?
U dzieci i młodzieży trzeszczenie bez bólu jest częste i związane z rosnącymi tkankami oraz wiotkością stawów. Niepokój powinien budzić ból poniżej rzepki, obrzęk lub przeskakiwanie rzepki, które u nastolatków mogą wskazywać na choroby przyczepów lub niestabilność.
Czy orteza pomaga na trzeszczenie w kolanie?
Orteza nie usuwa dźwięku, ale przy trzeszczeniu z bólem rzepkowo-udowym stabilizator z pierścieniem lub orteza korygująca tor rzepki mogą poprawić jej prowadzenie i zmniejszyć dolegliwości w czasie aktywności. Wyrób warto dobrać po ocenie specjalisty.
Podsumowanie
Trzeszczenie i strzelanie w kolanie bez bólu, obrzęku i blokowania jest zjawiskiem fizjologicznym i nie wymaga leczenia. Dźwięki z bólem przy schodach i przysiadach wskazują na przeciążenie lub chondromalację rzepki, przeskakiwanie rzepki na jej niestabilność, a trzask po urazie z obrzękiem na uszkodzenie więzadeł lub łąkotki. Decyduje nie głośność, lecz towarzyszące objawy. Jeśli specjalista potwierdził problem z torem rzepki, wyroby wspierające znajdziesz w kategoriach ortezy na rzepkę i ortezy na kolano, a więcej o przyczynach dolegliwości przeczytasz w artykule o tym, dlaczego boli rzepka. W razie pytań o dobór modelu skontaktuj się z zespołem Sklepu Medic.
